Sommige mensen trekken stoïcijns een tand zonder verdoving, terwijl anderen al pijn voelen bij een lichte druk op de schouder. De vraag waarom heeft iedereen andere pijngrens is niet zomaar een curiositeit: het antwoord raakt aan biologie, psychologie, cultuur en zelfs geschiedenis. Pijn is namelijk veel meer dan een simpel alarmsignaal. Het is een complexe ervaring die per persoon drastisch verschilt.

Wat is een pijngrens precies?

De pijngrens, ook wel pijndrempel genoemd, is het punt waarop een prikkel als pijnlijk wordt ervaren. Daarnaast bestaat er de pijntolerantie: de maximale hoeveelheid pijn die iemand bereid is te verdragen. Die twee begrippen worden vaak door elkaar gehaald, maar ze zijn niet hetzelfde. Iemand kan een lage pijndrempel hebben en toch een hoge tolerantie, of andersom.

Pijn wordt verwerkt via het zenuwstelsel. Pijnreceptoren, ook wel nociceptoren genoemd, sturen signalen naar de hersenen. De hersenen bepalen vervolgens hoe intens de pijn wordt gevoeld. En precies in die vertaalslag zit het grote verschil tussen mensen.

Biologische factoren: genen en hormonen

Een deel van je pijndrempel is erfelijk bepaald. Onderzoek wijst uit dat bepaalde genvarianten invloed hebben op hoe gevoelig het zenuwstelsel reageert op pijnprikkels. Mensen met een specifieke variant van het COMT-gen, dat betrokken is bij de afbraak van dopamine, lijken gevoeliger te zijn voor pijn.

Ook hormonen spelen een rol. Vrouwen ervaren door hormonale schommelingen gedurende de menstruatiecyclus soms meer pijn. Testosteron lijkt in sommige gevallen pijnremmend te werken. Daarnaast produceren mensen van nature verschillende hoeveelheden endorfines, de lichaamseigen pijnstillers. Wie meer endorfines aanmaakt, voelt minder pijn bij dezelfde prikkel.

Psychologische invloed op pijnbeleving

De geest heeft een enorme invloed op hoe pijn wordt gevoeld. Angst en stress versterken pijn: ze verhogen de prikkelbaarheid van het zenuwstelsel en maken dat signalen sneller als bedreigend worden geïnterpreteerd. Omgekeerd kan een positieve gemoedstoestand of afleiding de pijnbeleving aanzienlijk verminderen.

Verwachting speelt ook mee. Als je weet dat iets pijnlijk gaat zijn, gaat je brein zich alvast instellen op die pijn. Het nocebo-effect, het tegenovergestelde van het placebo-effect, toont aan dat negatieve verwachtingen pijn daadwerkelijk intenser maken.

Eerdere ervaringen en leren

Wie in het verleden veel pijn heeft doorstaan, kan er op twee manieren op reageren: sommigen worden gevoeliger door centrale sensitisatie, waarbij het zenuwstelsel overprikkeld raakt. Anderen bouwen juist een hogere tolerantie op doordat ze leren dat pijn tijdelijk is en te verdragen valt. Trauma kan beide kanten op werken.

Culturele en sociale omgeving

Pijn wordt ook gekleurd door de omgeving waarin iemand is opgegroeid. In sommige culturen is het tonen van pijn een teken van zwakte en leren mensen vanaf jonge leeftijd hun pijn te onderdrukken. In andere omgevingen is het normaal en zelfs wenselijk om pijn te uiten. Dit heeft directe gevolgen voor hoe pijn wordt ervaren en gerapporteerd.

Sociale steun heeft bovendien een meetbaar effect. Pijn voelt anders als er iemand naast je staat dan wanneer je er alleen voor staat. Dit sluit aan bij bredere thema’s over lifestyle en welzijn: hoe je leeft, met wie je omgaat en hoe je stress beheert, heeft directe invloed op je pijnbeleving.

Historisch perspectief: pijn als instrument

De menselijke pijngrens is door de eeuwen heen ook op donkere manieren onderzocht en uitgebuit. Wie meer wil weten over hoe mensen in het verleden met pijn omgingen en er zelfs rechtvaardiging voor zochten, kan terecht bij het artikel over foltering in de middeleeuwen: hoe rechtvaardigden mensen marteling vroeger?. Het laat zien dat de beleving en betekenis van pijn sterk contextafhankelijk is, ook door de geschiedenis heen.

Veelgestelde vragen

Kun je je pijngrens trainen?

Tot op zekere hoogte wel. Regelmatige blootstelling aan milde pijnprikkels, zoals intensieve sport, kan de pijntolerantie verhogen. Ook mindfulness en ademhalingstechnieken helpen om pijn beter te verdragen. De pijndrempel zelf, het punt waarop iets als pijnlijk wordt gevoeld, is biologisch echter moeilijker te verschuiven.

Waarom voelen vrouwen gemiddeld meer pijn dan mannen?

Onderzoek suggereert dat vrouwen gemiddeld een lagere pijndrempel hebben dan mannen, mogelijk door hormonale verschillen en een hoger aantal pijnreceptoren in sommige weefsels. Sociale factoren spelen ook mee: vrouwen worden vaker aangemoedigd pijn te benoemen, terwijl mannen dit vaker onderdrukken.

Is een hoge pijngrens altijd een voordeel?

Niet per se. Pijn is een waarschuwingssignaal van het lichaam. Mensen die pijn nauwelijks voelen, lopen het risico ernstige blessures of ziektes niet op tijd te herkennen. Een gezonde pijngevoeligheid is dus juist functioneel en beschermend.

Pijn is kortom geen objectief gegeven, maar een subjectieve ervaring die wordt gevormd door genen, hormonen, psychologie en de wereld om je heen. Begrijpen waarom jouw pijngrens anders is dan die van iemand anders, helpt niet alleen bij medische beslissingen, maar ook bij meer begrip voor anderen die het zwaarder of juist makkelijker lijken te hebben.